Bitlis’te Yetişen Bitki ve Mantar Türleri Tez Çalışmasıyla Tespit Edildi

Araştırmada, yörede yetişen 102 bitki taksonu ve 3 mantar türü tespit edilirken, geleneksel bilginin korunmasının önemi vurgulandı.
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Biyoloji Anabilim Dalı’nda Hayri Bilir tarafından hazırlanan ve Dr. Öğr. Üyesi Nilüfer Çiriş Selçuk danışmanlığında yürütülen yüksek lisans çalışması, Bitlis ilinin odun dışı orman ürünleri açısından sahip olduğu zenginliği bilimsel verilerle ortaya koydu. Araştırmada, Bitlis yöresinde doğal olarak yetişen bitki ve mantar türleri ile bu türlerin kullanım alanları kapsamlı şekilde ele alındı.
Çalışma kapsamında Bitlis’e bağlı 14 köyde saha çalışmaları gerçekleştirildi. Çoğunluğu çiftçilikle uğraşan yöre halkından 35 kişiyle yapılan birebir görüşmeler sonucunda, bölgedeki geleneksel kullanım bilgileri kayıt altına alındı. Yapılan incelemeler neticesinde 35 familyaya ait 102 bitki taksonu ile 3 mantar türü tespit edilirken, bunlar arasında 5 endemik bitki türü ile toplanması yasak ve koruma altında bulunan 3 türün yer aldığı belirlendi. Tespit edilen tüm örnekler bilimsel çalışmalarda kullanılmak üzere herbaryum materyali haline getirildi.
Araştırma sonuçlarına göre, Bitlis’te odun dışı orman ürünleri en yaygın olarak gıda, doğal çay ve geleneksel tedavi amaçlı kullanılıyor. Bunun yanı sıra bu ürünlerin hayvan yemi, baharat, boya, sabun yapımı, çeşitli eşyalar ve oyuncak üretimi gibi alanlarda da değerlendirildiği ortaya kondu. Kullanım sıklığı açısından yemek ve yiyecek, doğal çay ve geleneksel ilaçların ilk sıralarda yer aldığı ifade edildi.
Çalışmada dikkat çeken bir diğer bulgu ise, bu alandaki bilginin büyük ölçüde orta yaş ve üzeri bireylerde yoğunlaşması oldu. Genç neslin odun dışı orman ürünlerine olan ilgisinin azaldığına dikkat çekilirken, bu durumun uzun vadede geleneksel bilginin kaybolmasına yol açabileceği vurgulandı.
Araştırmada Bitlis’in orman varlığına ilişkin verilere de yer verildi. Türkiye genelinde orman alanlarının yaklaşık 23,2 milyon hektar olduğu, bunun ülke yüzölçümünün yüzde 29,8’ine karşılık geldiği belirtilirken, Bitlis Orman İşletme Müdürlüğü’nün sorumluluk alanında 180 bin hektardan fazla ormanlık alan bulunduğu ifade edildi. Bitlis’te ticareti yapılan başlıca odun dışı orman ürünleri arasında yabani elma, çakal armudu, kuşburnu, kayısı, ısırgan otu ve kekik yer aldı.Kekik, kuşburnu, alıç, salep, geven, yayla muzu, reyhan ve ceviz gibi türlerin yörede hem gıda hem de sağlık amaçlı yaygın şekilde kullanıldığına dikkat çekilen çalışmada, özellikle kekik ve kuşburnunun çay, baharat ve geleneksel tedavi alanlarında öne çıktığı belirtildi.
Araştırmanın sonuç bölümünde, odun dışı orman ürünlerinin bilinçli şekilde toplanması, korunması ve kültüre alınmasının biyolojik çeşitliliğin sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşıdığı ifade edildi. Devlet destekleri ve Orman Genel Müdürlüğü aracılığıyla bu ürünlerin kontrollü üretime kazandırılmasının, yok olma tehdidi altındaki türlerin korunmasına katkı sağlayacağı kaydedildi.
Ayrıca odun dışı orman ürünlerinin ekonomik değerinin artırılmasının, kırsal bölgelerde yeni istihdam alanları oluşturabileceği vurgulandı. Özellikle genç nüfusun bu alana yönlendirilmesinin hem geleneksel bilginin yaşatılmasına hem de bölge ekonomisine katkı sunacağı belirtilirken, Bitlis’in sahip olduğu zengin bitki çeşitliliğinin doğru planlama ve bilinçli kullanım ile önemli bir ekonomik ve kültürel değer haline gelebileceği ifade edildi.